خوشبوى آنست . طبيعت آن : گرم و خشك در سيّم . افعال و خواص آن : مفتح سدد و مقوى قوا و با ترياقيت . * امراض الرأس * جهت دوار و صرع و تنقيه رطوبات دماغى و تاريكى چشم . * امراض الصدر و الغذاء و النفض و السموم * جهت ربو و ضيق النفس و سردى معده و جگر و بادزهر سموم و گزيدگى افعى را مفيد . * الرحم * بخور آن جهت تجفيف رطوبات رحم و عقم را زايل سازد . مقدار شربت آن : تا نيم مثقال . مضر امعا ، مصلح آن كثيرا . بدل آن : حب آن و در بلسان نيز ذكر يافت . عود الحيّه به فتح حاى مهمله و ياى مثناة تحتانيه مشدده و ها . ماهيت آن : غير از قزوينى ديگرى ذكر نكرده و آن نباتى است كه در بلاد بربر و سودان به هم مىرسد شبيه به سوسن و بيخ آن نيز مانند بيخ آن و با صلابت و خشونت و تلخى و تندى رايحه مانند عاقرقرحا . طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مفرح و مقوى حواس و محلل رياح غليظه . * السموم * آشاميدن نيم درم آن جهت دفع سميت هر سم گرم و سرد نافع خواه قبل از آن و خواه بعد از آن و نگاه داشتن آن در دست نيز مانع گزيدن مار و هوام است با دارنده آن و بعضى را گمان آنست كه چون در دست نگاه دارند و چشم افعى بر آن افتد بىحس و حركت گردد و چون خاييده در دهان مار اندازند بميرد . * الاوجاع * تدهين مطبوخ آن در روغن زيتون جهت رفع عرق النساء و اوجاع بارده در ساعت مفيد . مقدار شربت آن : تا نيم مثقال . عود العطاس به ضم عين و فتح طا و الف و سين مهمله . ماهيت آن : نزد بعضى كندش است و نزد بعضى بيخى است به قدر انگشتى و سر آن سطبر و طرف ديگر آن باريك منحنى و ظاهر آن تيره رنگ و باطن آن سفيد و شاخ‌هاى نبات آن باريك و انبوه شبيه به گياه برنجاسف و برگ آن شبيه به برگ زيتون و قبه آن كوچك و شبيه به بابونه و تندبوى و معطش . طبيعت تازه آن : در آخر دويّم گرم و خشك و خشك آن در آخر سيّم خشك . افعال و خواص آن : معطس قوى و جالى و محلل . * الآثار * ضماد آن رافع نمش و كلف و برص و خون مرده تحت جلد است و بيطاران در جراحات دواب مستعمل دارند . عود القرح به ضم قاف و سكون را و حا هر دو مهمله . در ماهيت آن اختلاف است بعضى عاقرقرحا دانسته و بعضى وج و بعضى گفته بيخى است با حدت و نبات آن شبيه به رازيانه به قدر قامتى و شاخ‌هاى آن مانند ريباس و عريض و در شام كثير الوجود . طبيعت آن : گرم و خشك در سيّم . افعال و خواص آن : در جميع افعال مانند وج است و بعضى مانند عاقرقرحا دانسته‌اند . عود اليسر به ضم ياى مثناة تحتانيه و سكون سين و راى مهمله . ماهيت آن : جمعى برآنند كه چوب اناغورس است به جهت خاصيت آن در يسر و آسانى ولادت و بعضى به جهت قضاى حوايج و يسر آن چون چوب محلب و چوب خطمى و قومى صنفى از اراك دانسته‌اند . عود الصليب به فتح صاد مهمله و كسر لام و سكون ياى مثناة تحتانيه و باى موحده نزد جمعى فاوانيا است و بعضى غير آن دانسته‌اند و در فاوانيا ذكر آن و تفرقه ميان هر دو خواهد آمد ان شاء الله تعالى . عوسج به فتح عين و سكون واو و فتح سين مهمله و جيم . ماهيت آن : درختى است قريب به درخت انار و پرخار و برگ آن تند مايل به درازى و با رطوبت چسبنده و ثمر آن به قدر نخودى و مايل به طول و سرخ و در درخت بسيار مىماند و نمىريزد و منبت آن شوره زارها و قسمى از عوسج را برگ سياه مايل به سرخى و عريض‌تر از اول و خار آن بيشتر و شاخ‌هاى آن دراز تا چهار ذرع و ثمر آن عريض باريك و گويا در غلافى است و قسمى ديگر سفيد و شيخ الرييس نوشته كه آن را ثمر مانند توت است كه مردم آن را مىخورند و در بلاد بارده بسيار و مستعمل برگ‌هاى نازك سبز آنست . طبيعت مجموع آن : در اول سرد و در آخر دويّم خشك . افعال و خواص آن : * العين * قطور آب برگ كوبيده آن در چشم تا هفت روز پى هم جهت رفع بياض آن خواه تازه باشد خواه كهنه مجرب و چون ثمر آن را بكوبند و آب آن را گرفته صاف كرده خشك نمايند و عند الحاجت مقدار يك دانگ آن را با سفيده تخم مرغ و يا شير زنان سوده در چشم بچكانند جهت